Powertools

Looptijd: maart 2016 – maart 2018 
Betrokken lectoren: Remko van der Lugt, Anita Cremers 
Betrokken onderzoekers: Fenne Verhoeven, Jelke de Boer, Karlijn van Ramshorst, Marieke Zielhuis, Rosa de Vries, Thijs Waardenburg

Doel

Het zelfstandig kunnen uitvoeren van algemene dagelijkse levensverrichtingen wordt steeds belangrijker in het licht van de vermaatschappelijking van de zorg. Voor cliënten met een cognitieve beperking (licht verstandelijke beperking, autisme) is het aanleren van dergelijke vaardigheden vaak moeilijk. Technologie die zelfredzaamheid stimuleert is daarom veelbelovend. De ontwikkeling hiervan is echter vaak gedreven vanuit de mogelijkheden die de technologie biedt in plaats van vanuit het perspectief van cliënt en zorgverlener. Om technologie die zelfredzaamheid stimuleert te kunnen toepassen moeten zowel cliënt als zorgverlener nieuw gedrag aanleren, waardoor tot 70% van deze nieuwe technologie niet bestendigt. De kans op daadwerkelijke en duurzame impact op zelfredzaamheid neemt toe wanneer uitgegaan wordt van behoeften, kennis en vaardigheden van cliënt en zorgverlener. Een participatieve aanpak biedt hier kansen toe.

De onderzoeksvraag van het project Powertools (SIA RAAK Publiek, 2016-2018) was daarom:

Hoe kunnen cliënten en zorgverleners samen technologie ontwerpen gericht op het door cliënten zelfstandig uitvoeren van algemene dagelijkse levensverrichtingen, zodanig dat zelfredzaamheid van de cliënt verhoogd wordt?

Wat we hebben gedaan

In Powertools hebben cliënten en zorgverleners intensief bijgedragen aan het ontwikkelen van zelfredzaamheid-bevorderende technologie, via participatieve methoden uit de designwereld. Studenten van diverse opleidingen, met een technische, ontwerp- of zorgachtergrond, hebben de technologie samen met de cliënten en zorgverleners ontwikkeld en geëvalueerd. Zij deden dit onder begeleiding van docent-onderzoekers en professionele ontwerpers. Zij gebruikten hierbij creatieve en visuele technieken, zoals dagboekmethoden en foto-opdrachten. Via deze technieken konden alle betrokkenen communiceren over het onderwerp, niet gehinderd door barrières voortkomend uit jargon of discipline.

Wat het heeft opgeleverd

Ontwerpprincipes voor zelfredzaamheid-stimulerende technologie die aansluit op behoeften, kennis en vaardigheden van cliënten met een cognitieve beperking. Enkele voorbeeld en van inzichten zijn:

  • Zorg ervoor dat het ontwerp niet stigmatiserend is voor de gebruikers.
  • Besteed aandacht aan een rustig beeld met weinig detail en geef veel (positieve) feedback.
  • Bied de mogelijkheid om het ontwerp te personaliseren (bv. ook audio, spraak, tactiel).

Richtlijnen voor het beroepsmatig handelen van zorgverleners, aansluitend op de zelf-regisserende cliënt en de invoering van technologie. Een belangrijk inzicht is bijvoorbeeld:

  • Om co-design van zorg te laten slagen is een cultuuromslag nodig binnen zorgorganisaties. Hiervoor moeten we ook anders gaan opleiden.

Technologische interventies gericht op het stimuleren van zelfredzaamheid van cognitief beperkte cliënten bij algemene dagelijkse levensverrichtingen. Veel voorkomende behoeften van mensen met een cognitieve beperking bleken te zijn:

  • het zelfstandig kunnen plannen van activiteiten,
  • beter omgaan met stress,
  • makkelijker communiceren met anderen.

Ontwerpmethoden via welke cliënt en zorgverlener samen zelfredzaamheid-stimulerende technologie kunnen ontwikkelen, implementeren en evalueren. Enkele inzichten zijn:

  • Blijf dicht bij de leefwereld van cliënten: co-design het liefst bij mensen thuis.
  • Zet iedere stakeholder (gebruiker, ontwerper, zorgverlener) in zijn kracht tijdens de activiteit.
  • Geef mensen tastbare middelen om zich te uiten, ook non-verbale middelen.
  • Werk iteratief, reflecteer samen op de kernthema’s aan de hand van tussentijdse prototypes.
  • Co-evalueren van technologie vereist een integrale aanpak: bekijk steeds wat technologie betekent in het leven van mensen.

Meer informatie

Lees meer over de resultaten van powertools op www.powertoolkit.nl. Deze website bevat praktische informatie, methoden, technieken, richtlijnen en voorbeelden die helpen bij het participatief ontwerpen van technologie ter ondersteuning van mensen met een cognitieve beperking (een licht verstandelijke beperking en/of autisme) en hun zorgverleners zoals bijvoorbeeld:

  • co-design methoden
  • richtlijnen voor het ontwerpproces en voor het ontwerp
  • evaluatiemethodiek