Professionaliseren vanuit de Formatieve Toetscyclus - Wat DOET de docent?

Looptijd: sep 2015 – feb 2017
NRO overzichtsstudie 'Doelgericht professionaliseren: formatieve toetscompetenties met leereffect'

Looptijd: nov 2017 – nov 2018
NRO Kennisbenutting Plus 'Professionaliseren vanuit de Formatieve Toetscyclus: een train-de-trainer toolbox voor het HBO'

De NRO-overzichtsstudie ‘Doelgericht professionaliseren: formatieve toetscompetenties met leereffect’ was gericht op de vraag de vraag wat docenten concreet doen in hun onderwijs om een formatieve toetspraktijk te realiseren. Er zijn al behoorlijk veel (review)studies uitgevoerd naar formatief toetsen en al deze studies wijzen op de belangrijke rol van de docent. Het blijkt echter ook moeilijk om een effectieve toetspraktijk te realiseren. 

Deze overzichtsstudie schijnt een nieuw licht op concrete docentactiviteiten die effectieve docenten inzetten in hun onderwijs. De formatieve toetscyclus is gebruikt als theoretisch- en analysekader. De formatieve toetscyclus bestaat uit vijf fasen: (1) verhelderen van verwachtingen, (2) ontlokken van studentreacties, (3) analyseren en interpreteren van studentreacties, (4) communiceren met studenten over resultaten, en (5) vervolgactiviteiten ondernemen. 

De literatuursearch bestond uit twee ronden: ten eerste is een secundaire analyse uitgevoerd op de twee voorgaande NRO-reviews naar formatief toetsen (Schildkamp et al., 2014; Sluijsmans et al., 2013). Een aanvullende zoekopdracht in wetenschappelijke databases resulteerde in totaal in 106 studies die voldeden aan de inclusiecriteria (met name: beschrijving van concrete docentactiviteiten). 

Per fase van de formatieve toetscyclus zijn typerende docentactiviteiten gevonden die een onderscheid maken tussen docenten die een meer en minder effectieve formatieve toetspraktijk weten te realiseren. Opvallend is dat geen enkele studie aandacht besteed aan alle vijf fasen van de formatieve toetscyclus. Een “kleine cyclus” werd veel gevonden, namelijk de 2-3-5 cyclus: ontlokken van studentreacties (fase 2), analyseren en interpreteren (fase 3) en vervolgacties ondernemen (fase 5). De studies laten verschillende effecten op leerlingen zien, variërend van cognitieve leerresultaten tot zelfregulatie, motivatie en sfeer in de klas. Opvallend is dat de docentactiviteiten in de fasen van de formatieve toetscyclus verschillen: als docenten zelfregulatie nastreven, dan is het betrekken van leerlingen bij alle fasen van de formatieve toetscyclus veel vaker terug te vinden dan wanneer docenten cognitieve leerresultaten nastreven. 

Resultaten

NRO Overzichtsstudie

De eindrapportage van deze NRO overzichtsstudie bevat een beschrijving van de opzet van de studie en de resultaten. In februari 2017 is een kennisdeelmiddag georganiseerd ter afsluiting van de NRO overzichtsstudie. Op deze kennisdeeldag hebben Judith Gulikers en Liesbeth Baartman de resultaten van de overzichtsstudie gepresenteerd. Van de vijf fasen van de Formatieve Toetscyclus zijn posters gemaakt, met daarop een beschrijving van docentactiviteiten in de vijf fasen, en vragen die docenten zichzelf en elkaar kunnen stellen over die fase. 

In september 2017 heeft Liesbeth Baartman een ECBO-donderdagmiddaglezing verzorgd over de Formatieve Toetscyclus in het beroepsonderwijs. Bekijk de opname van deze lezing! 

Vanuit de NRO overzichtsstudie hebben Judith Gulikers en Liesbeth Baartman bijdragen verzorgd op onder meer de volgende bijeenkomsten:

  • EARLI SIG conference 2016
  • Onderwijs Research Dagen, mei 2017
  • Symposium Platform Leren van Toetsen, juni 2017
  • ECBO donderdagmiddaglezing, september 2017
  • NRO congres, november 2017
  • Nationaal Toetscongres Bureau ICE, november 2017
  • DTT congres, oktober 2017

Praktische artikelen over de overzichtsstudie zijn gepubliceerd in:

Kennisbenutting Plus

Dit project is nog lopend. De toolbox die wordt ontwikkeld wordt beschikbaar gesteld via de website van het Platform Leren van Toetsen, een van de samenwerkingspartners van dit project. 

Betrokken experts

NRO overzichtsstudie

Dr. Liesbeth Baartman (Onderzoeker, Lectoraat Beroepsonderwijs, HU)
Dr. Judith Gulikers (Onderzoeker, Wageningen Universiteit)

Kennisbenutting Plus

Dr. Judith Gulikers (Onderzoeker, Wageningen Universiteit)
Dr. Liesbeth Baartman (Onderzoeker, Lectoraat Beroepsonderwijs, HU)
Martijn Leenknecht (Praktijkpartner, Platform Leren van Toetsen)
Karin Gerritsen en Heleen Baarslag (Praktijkpartner hbo, Saxion Hogeschool)
Dominique Sluijsmans en Elly Vermunt (Praktijkpartner hbo, Zuyd Hogeschool)
Els Roskam en Marjolein van Loon (Praktijkpartner hbo, Avans Hogeschool)

project formatief toetsen foto 2

Beroepsonderwijs

Over het lectoraat

@LectBeroepsondw