'We moeten af van stappenplannen om mensen te veranderen'

08-03-2018

Marieke Venselaar, docent aan het Instituut Gebouwde Omgeving van de HU, deed promotieonderzoek naar ketensamenwerking bij de renovatie van sociale huurwoningen door drie corporaties. Haar proefschrift leidde tot praktische aanbevelingen, maar van een heel andere orde dan gebruikelijk: geen stappenplannen, maar een oproep aan professionals en leidinggevenden tot meer zelfreflectie.

Ketensamenwerking in bouw: we moeten af van stappenplannen

De bouwsector staat bekend om haar tijd- en geldverslindende processen. Ketensamenwerking (of supply chain partnering, zoals het vaak wordt aangeduid) is een verzamelbegrip voor strategieën die mensen in de sector toepassen om het proces van planning en gunning tot oplevering efficiënter te laten verlopen. Een veelgebruikte toepassing van ketensamenwerking is dat de aannemer vroeg in het proces wordt betrokken, zodat deze zijn technische kennis direct in kan brengen in het projectplan en er in één keer een haalbaar plan gemaakt kan worden. Daarvoor is echter wel openheid nodig tussen aannemers en ontwikkelaars. Door decennia van openbare aanbestedingen en alle problemen die dat heeft opgeleverd, is dat vertrouwen ver te zoeken.

Tevreden

Ketensamenwerking is een tamelijk vaag concept, dat een belofte van stroomlijning van werkprocessen in zich draagt. "Er wordt van alles aan opgehangen", zegt Venselaar. "Er zijn harde aspecten aan, zoals het vroeg betrekken van de aannemer in het proces, het voeren van een open boekhouding, herverdeling van risico's en het werken met vaste partners. Maar de zachte aspecten zijn net zo belangrijk: vertrouwen tussen partners, conflictoplossend vermogen en betere communicatie. Allemaal aspecten die mensen in de praktijk al toepassen." Daarmee is ketensamenwerking een ideaal onderwerp voor praktijkgericht onderzoek. Marieke Venselaar promoveerde eind december op zo'n onderzoek. Haar onderzoeksvraag luidde: wat zijn de ervaringen op de werkvloer van projectleiders bij woningcorporaties die proberen principes van ketensamenwerking toe te passen?

Abstracties

Venselaar zal echter de laatste zijn om met een lijstje aanbevelingen te komen over hoe projectleiders zouden moeten samenwerken in de keten. "In de literatuur zie je de neiging om het begrip ketensamenwerking te gaan designen en dan met een stappenplan te komen van hoe mensen in de praktijk horen te werken. Er is te weinig aandacht voor hoe mensen in de praktijk er al mee bezig zijn en waar zij tegenaan lopen. Samenwerking verbeter je niet aan de tekentafel, maar tijdens het werken zelf." 

De belangrijkste gevolgtrekking voor Venselaar is dan ook, dat praktijkgericht onderzoek er goed aan zou doen de werkvloer te onderzoeken als etnografische bron, dus als veld waarin een bepaalde strategie al werkt, zonder dat je daar als onderzoeker nog een abstracte laag aan toe hoeft te voegen. "Je kunt managementplannen verzinnen wat je wilt", zegt Venselaar, "maar Jan de projectleider en Henk de aannemer maken samen het project, en daar gaan die plannen echt niets aan veranderen."

Zelfreflectie

Voor de praktijk heeft Venselaar dan ook geen stappenplan naar succesvolle ketensamenwerking opgesteld. Wel doet ze vier aanbevelingen. De eerste: "De verhalen die ik opgetekend heb, leiden bij andere projectleiders vast tot allerlei ideeën over hoe ze dingen anders kunnen aanpakken. Mijn aanbeveling is om niet direct in actie te komen, maar eerst heel goed je eigen werkpraktijk te onderzoeken. Wees eerlijk en denk in brede zin over wat je aan het doen bent en waarom. Als je dan toch besluit een interventie te doen, en dat is de tweede aanbeveling, denk dan niet te veel na over het ontwerp van die interventie, maar onderzoek vooral wat die interventie teweegbrengt. Derde aanbeveling is om goed te kijken naar leiderschap, niet alleen bij de manager maar ook bij de projectleiders zelf. Iedereen is projectleider in zijn eigen werkzaamheden. Ik zie veel gevoelens van machteloosheid, terwijl die niet nodig zijn. En ten vierde stel ik dat op alle niveaus de competenties op het gebied van zelfreflectie verhoogd moeten worden. Alle betrokkenen en ook afdelingen en organisaties als geheel zouden zich moeten afvragen wie zij zijn, wie zij willen zijn en wat dat betekent voor hun handelen." 

Heilige graal

Het promotieonderzoek van Venselaar werd door een lid van de promotiecommissie aangeduid als "onorthodox en ontnuchterend". Venselaar vindt dat een compliment. "Ik merk dat het beeld van wetenschappelijk onderzoek is dat een onderzoeker zich vier jaar terugtrekt, een boek schrijft en dan met de heilige graal komt. Zo zie ik dat helemaal niet. In de vier jaar van mijn onderzoek was ik ook docent, en zag ik mezelf als spil tussen het werkveld en het onderwijs. Ik heb telkens mijn opgedane inzichten gedeeld met respondenten en studenten, en studenten ook aangespoord om met veel zelfreflectie op de eigen rol en die van de organisatie te kijken en te werken. Zo heb ik een debat aangezwengeld en ik merk dat mijn opvattingen breed worden gedeeld, maar dat het toepassen ervan in de praktijk lastig is. Een sector zoals deze is in tientallen jaren opgebouwd in talloze interacties tussen personen. Dat kun je niet zomaar veranderen of beïnvloeden. We moeten echt af van het idee dat je met stappenplannen het professionele handelen van mensen kunt veranderen."

Het proefschrift is hier gratis te downloaden.

Reageer

Het kan enige tijd duren voordat uw reactie wordt geplaatst. Druk niet op refresh, anders wordt uw reactie 2x geplaatst.

Reactie
Naam
E-mail  


Neem de code van hiernaast over
Ververs
Vul hier de code in