Onderzoek voor betere (rechts)hulp bij multiproblematiek

25-01-2019

Burgers kunnen met hun juridische vragen aankloppen bij Het Juridisch Loket. Maar wat als er achter hun vraag meerdere problemen schuilgaan, zoals schulden of psychische nood? Of beiden? Daar is eerstelijns rechtshulp niet op ingericht. Hogeschool Utrecht start een onderzoek om te kijken hoe deze mensen met multiproblematiek beter kunnen worden herkend en doorverwezen.

Juridisch Loket

In 2004 werd Het Juridisch Loket (HJL) opgericht, gefinancierd door de Raad voor Rechtsbijstand en het ministerie van Justitie en Veiligheid. Doel: de toegang tot gratis eerstelijns rechtshulpverlening en de spreiding en bereikbaarheid ervan te verbeteren. Veel mensen die er aankloppen, hebben echter meer hulp nodig dan alleen gratis laagdrempelig  juridisch advies. Zoals schuldhulp en psychische of sociale bijstand. De hulp van HJL lijkt niet goed aan te sluiten op de behoeften van deze mensen met multiproblematiek. 

Inbedden in lokale hulpverlening

“De eerstelijns professionals van HJL kijken teveel door hun ‘juridische bril’ naar cliënten, waardoor andere problemen minder worden opgemerkt”, stelt Esther Verboon, directeur van het Instituut voor Recht en trekker van een nieuw onderzoek naar deze problematiek: Eerstelijns (rechts)hulp aan cliënten met multiproblematiek: Een wereld te winnen. Hierin worden de inhoud en aanpak van de hulpvragen van zowel HJL-vestigingen als sociale netwerkpartners geanalyseerd en vergeleken. Doel is tot een nieuwe, klantgerichte en integrale aanpak van eerstelijns rechtshulpverlening te komen, waarin mensen met multiproblematiek tijdig worden gesignaleerd – en doorverwezen. Verboon: “Met dit project willen we juridische en sociale professionals innovatieve methoden en instrumenten aanreiken waarmee HJL goed wordt ingebed in lokale hulpverleningsinfrastructuren.”

Wat heeft een de klant echt nodig?

Het onderzoek is een vervolg op Verboons promotieonderzoek naar klantloyaliteit in de advocatuur, waarin zij inzichten uit de marketingwetenschap gebruikte in de context van de rechtspraktijk. Ook in dit onderzoek wordt gekozen voor deze multidisciplinaire aanpak. Zo wordt gekeken naar de ‘klantwaarde’, ofwel de opbrengsten van dienstverlening voor de cliënt. Dit concept uit de marketingwetenschap leent zich goed voor vraagstukken in het publieke domein, omdat hiermee het klantperspectief voorop wordt gesteld. Dat is in rechtshulpverlening niet altijd vanzelfsprekend. Zo hebben rechtzoekenden met multiproblematiek vaak last van chronische stress, bijvoorbeeld door schulden. Zij kunnen hierdoor geen overzicht krijgen van de eigen probleemsituatie en zijn niet in staat tot doelgericht handelen. De gewenste klantwaarde voor deze cliënten zou gezocht kunnen worden in het verminderen van het stressgevoel en het verbeteren van hun economische situatie. 

Minder aanvragen

Een belangrijk doel van het onderzoek is dan ook om de huidige lappendeken van hulpverleningsinstanties te helpen transformeren naar een innovatieve, multidisciplinaire aanpak. Verboon: “Als dat lukt, zal het aantal verzoeken om juridische bijstand naar verwachting afnemen. Nu kloppen mensen met multiproblematiek vaak voor elk afzonderlijk probleem bij een instantie aan. Een geïntegreerde aanpak is niet alleen effectiever voor de burger maar kan ook helpen de druk op de eerstelijns rechtshulp te verlagen.”

Waardevol voor onderwijs

De opbrengsten van het onderzoek zullen breed worden gedeeld in publicaties, workshops en conferenties. Ook worden ze geborgd in de juridische opleidingen van Hogeschool Utrecht, zodat huidige én toekomstige juridische professionals ervan kunnen profiteren in hun beroepspraktijk. Er gaan ook studenten deelnemen aan het onderzoek: tweedejaars studenten Sociaal Juridische Dienstverlening gaan meten hoe vaak multiproblematiek voorkomt onder baliebezoekers van vier HJL-loketten.

Multidisciplinaire aanpak 

Esther Verboon zette het onderzoek op met de hulp van docent-onderzoeker  Maaike Keesen van het Instituut voor Arbeid en Organisatie en Majda Lamkadden, hoofdonderzoeker bij het lectoraat Toegang tot het Recht. Van dat lectoraat treedt lector Quirine Eijkman op als penvoerder. Ook lector Marketing, Marktonderzoek en Innovatie Gerrita van der Veen, die Verboon eerder begeleidde tijdens haar promotieonderzoek, is betrokken. Verder zijn aangehaakt het lectoraat Methodologie van Praktijkgericht Onderzoek en het lectoraat Schulden en Incasso. Vanuit de beroepspraktijk zijn betrokken: Het Juridisch Loket, Sociale Dienst Drechtsteden (Dienst Werk & Inkomen) Stichting Vivenz Maatschappelijke Dienstverlening, MEE Plus en Stichting Rijnstad. Het onderzoek heeft een subsidie verkregen van SIA-RAAK.

Gedeelde agenda

Het project sluit aan op het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de Toekomst’, waarin het kabinet als doel stelt het aantal huishoudens met problematische schulden terug te dringen. Het past ook in de strategische onderzoeksagenda HBO 2016-2020 ‘Onderzoek met impact’, dat het realiseren van een inclusieve samenleving als een van de hoofddoelen stelt – en in dat kader pleit voor meer samenwerking tussen verschillende soorten professionals. De HU wil met het onderzoek bijdragen aan die inclusieve samenleving en aan de kwaliteit van leven in de stedelijke omgeving.